انجام آتھم — Page 262
روحانی خزائن جلد ۱۱ ۲۶۲ مكتوب احمد ٢٦٢ عجزتم من نوع تلك المقابلة، ولكم أن تقولوا إنّ هذا إنشاء الشاميين ولا قبل لنا اقرار که از مثل این مقابله عاجز آمده اید و شما را اجازت است که بگوئید که این تالیف شامیان است و ما با شامیان ولا ترفع رأسك كالمجترئين۔ وأما قولك أن لفظ التحت والتراب والميزاب أسماء و ہمچو بیبا کان سرخود بلند مکن مگر این قول تو که لفظ تحت و تراب و میزاب الفاظ جامد هستند که اشتقاق آنها جامدة لا يثبت اشتقاقها من الكتاب، فهذا خطأ منك ومن أمثالك، وفساد نشأ من درايتكم | بکتاب ثابت نمی شود ۔ پس این خطاء تو و امثال تست و این فسادی است که از قصور در ائت نا قصه شما پیدا الناقصة، لا من قصور شأن العربية المباركة الكاملة۔ أيها المسكين إن لفظ التحت كان في شده است۔ نه قصور عربی که مبارک وکامل است۔ اے مسکین لفظ تحت دراصل طیقه بود۔ الأصل طية، ومعناه ما كان تحت القدم وحاذى الفوق جهة، ثم بدّل الطاء بالتاء والياء بالحاء | و معنی او هر چه زیر قدم باشد ۔ وفوق را محاذی افتاده باشد ۔ باز طاء را به تاء بدل کرده شد و یاء را به حاء از بكثرة الاستعمال، ونظائره كثيرة، وشهد عليه كثير من الرجال ولو كنت من الغافلين ثم کثرت استعمال ۔ ونظیر ہائے این بسیار اند و بران گواہی مردان این لغت است اگر چه تو از غافلان ليس لفظ التحت جامدا كما هو زعمك من الجهالة، بل تصريفه موجود في كتب القوم باشی - باز لفظ تحت جامد نیست چنانکه از نادانی زعم تست بلکه در کتاب ہائے قوم واہل این صناعت وأهل هذه الصناعة۔ وفي الحديث : لا تقوم الساعة حتى تظهر التحوت أى قوم أراذل لا تصریف آن موجود است و در حدیث است که قیامت بر پا نخواهد شد تا وقتیکه تحوت پیدا نشوند ۔ اے يؤبه لهم يكون لهم الحكم والجبروت، ويكونون من المكرمين۔ وأما التراب فاعلم أن هذا | کسانیکه حقیر بودند و مردم ایشانرا چیزے نمی دانستند - حکومت و مرتبه ایشانرا مسلم خواهد شد مگر تراب پس اللفظ مأخوذ من لفظ الترب، وتِرْبُ الشيء : الذي خُلق مع ذلك | بدان که این لفظ از لفظ ترب ماخوذ است۔ وترب شی نزد عرب چیزی ست که همراه آن چیز پیدا