مکتوبات احمد (جلد پنجم)

مکتوبات احمد (جلد پنجم) — Page 487

دل مستغرق بیقراریہا شدن و سوختن و ساختن و فی الحقیقت انبار غم ہا برداشتن و از دل مہجور آواز ہائے ہائے بر آمدن و پیش از ُمردن ُمردن و حامل چنداں غمہا و درد ہا شدن من کیستم کہ تحریرش کنم پس آن عادل و مقدس دلہا را بدلہا رہ داشتہ است آیا بیخبر از چنیں طالبِ خود خواہد بود آیا او دستِ خود دراز کردہ ایں چنیں بندہ جاں باز را سوئے خود نخواہد کشید۔پس اکنوں منصف در دلِ خود بسنجد کہ ایں طریق عشق و محبت و دردمندی کہ جان و دل را در آرزوئے جلوہ انوار حقیقی سوختن است و خود را بارنج و درد امیختن برحق و راست است یا آں طریق کہ یکے شعلہ از جعل و فریب خود در دل تصوّر بستن کہ ازاں شعلہ نے جاں را احتراق است و نے دل را سوختگی است و ظاہراً بنیاد ایں شعلہ از دروغ و باطل است چرا کہ خدا مطیع تصورِ ما نیست و ذاتِ محیط السّماوات بتصورِ انسان در نمے آید پس عبادتِ دل کہ سزا وار ربّ العالمین است درکار آن شعلہ دادن کفر است اکنوں میخواہم کہ خلاصہ جواب گفتہ کلام را ختم کنم سوال اینست کہ تعریف بت پرستی چیست اکنوں گوش کردہ سخن من باید فہمید اندریں شک نیست کہ نصب العین داشتن بت در زعم کفّار برائے حصول غرضے است آن غرض را در زبان شریعت استعانت نامیدہ شد قولہ تعالیٰ۔ پس خلاصہ آیاتِ ربّانی چنیں است کہ خدا مے فرماید ہر کہ عبادت من کند و استعانت از بت خواہد درحقیقت بُت را عبادت کردہ است زیرا کہ من محتاجِ عبادت نیستم یعنے وجوب عبادت برائے حاجت برآمدن انسان است چراکہ معنی عبادت استدعائے مدد است و شکر کردن مدد و اگر انسان را مدد از خدا نرسد ہلاک شود لہٰذا در کلام اﷲ آمدہ است کہ عبادت باعثِ حیاتِ انسان است و موجب بقائے بنی آدم ؎ تو قایم بخود نیستی یک قدم زِ غیبت مدد میرسد دمبدم و آدمی زیادہ تر محتاجِ استعانت در تعدیل و اقامت دل و وصالِ حق است پس اگر آدمی گوید کہ ایں حاجتِ من باستعانت و یاوری بت حاصل شدہ است آن آدمی عبادتِ خود کردہ است خدا را بمنزل متاعے فرض کردہ کہ بوسیلہ بت دستیاب خواہد شد۔فقط ٭