مکتوبات احمد (جلد پنجم) — Page 482
اے بے خبر مرو زِ رہِ راستی بروں واقعۂ دل بہ بیں کہ چہ تحریر کردہ اند تامل در آئینہ دل کنی صفائی بتدریج حاصل کنی وقتیکہ او جلوہ خواہد داد آں کیست کہ انکارِ او خواہد کرد و در فطرتِ اوّلین ہمہ کس راجلوہ داد ہمہ کس اقرار الوہیتش کردندو کلا مش شنید ند وآں در د لہا نشست و قرار گاہ دلہا شد از ینجاست کہ ہر گاہ انسان ارادہ حقیقی دلِ خود دریابد مے داند کہ تاوقتیکہ اقرار آں واحد لطیف نکند گنہ گار است لیکن چونکہ عقل رابطور خود وانگذاشتہ اند بلکہ وہم و خیال دنبال آں گرفتہ و از ادراک اکثر امور عاجز و معطل ماندہ عقل بمنزلہ بصارت بود امادر تاریکی وہم و خیال گرفتار خدائے کریم از نہایت رحمت خود آفتاب کلام خود فرستاد وباید دانست کہ عقل را برائے دانستن وحدت خدا و راستی کلام او حاجتِ چیزے نیست ازینجاست کہ بر غا فلانِ جزیرہ نشیناں کہ ندائے رسالتِ نبوی تا گوش اوشاں نرسیدہ تکلیف ایمان ایںقدر ہست کہ خدا را واحد دانستہ باشند و اگر بت پرستی خواہند کرد معذب بعذاب الٰہی خواہند شدگو کہ ندائے رسالتِ نبوی تا گوش اوشاں نرسیدہ باشد اکنوں شکر ایں نعمتِ عظمیٰ برما لازم است کہ ما ازیادِ حق غافل شدہ بودیم و بایں تمثیل رسیدہ بودیم کہ دوستے را دوستے گفت کہ بفلاں شب و در فلاں محفل نزد من حاضرباشی اینک برائے یاداشت دامنت راگر ہ میدہم پس آں دوست را ہر وقت گرہ دامن یادمے دہانید واو اگرچہ دراں محفل رسید مگر از باعث تیرگی شب در تلاش دوست ضبط مے نمود آخر کار دوست اوبروے رحم کردہ برائے او شمع فر ستاد پس او بر ہبری شمع بکمال آسانی تا درِ دوست رسید پس شکرکردن ایں نعمتِ عظمیٰ را کہ خدائے کریم و رحیم بر مابندگان ارزانی فرمود عبادت مے نامندونعمت ایں است کہ اوّل مارا از عرصہ عدم بو جود آوردہ بعدہ خود رابرما جلوہ داداہ اقرار وحدتِ خود در دلِ ما نشان کرد و کلامِ خودتا گوشِ ما رسانید بازآفتاب کلامِ خود برما فرستاد۔اماجواب ایں امر کہ ذات کامل الصفات راباستایش مخلوق چہ افتخار۔ایں است کہ حق تعالیٰ محبت کمالِ ذات و صفات خود تقاضا میفرماید کہ ہر کہ خالی از نقصان نبا شد برائے او تذلّل کند بنحویکہ فواید آں بآفرید ہ باز گردد و موجب بقاء انواع مخلوقات شود پس عبادت چنانچہ حکمت کل رامقتضااست ہمچناں متقضائے صورت نوعی انسان است و طریق خدا پرستی بتمامہٖ در سورۃ فاتحہ بیان شدہ از ہمیں سبب است کہ در ہر رکعت نماز خواندن آں واجب گردیدہ و ترکِ آں مبطل صلوٰۃ آمدہ اکنوں معنے آں سورۃ