لُجَّة النّور — Page 422
۴۲۲ روحانی خزائن جلد ۱۶ لجة النور أين أنت من هذه الأمراء ؟ الرعايا يُصلحون الأرض بشق الأنفس ازیں امیراں کجا دور می مانی مردم رعیت زمین را بصد مشقت قابل زراعت للزراعة والغراسة، وإذا استخرجت فيـكتبــون الـخــراج عـلـيـهـم و نصب درختان می کنند و چوں قابل زراعت شد پس ایس امرا برو خراج خود مقرر ولا يؤدون شرائط السياسة ۔ ومن المعلوم أن الرعيّة تؤدّى میکنند بغیر اینکه شرائط رعیت بجا آرند و این معلوم است که رعیت خراج حاکمان الخراج إلى الولاة، لكونهم من الحُماة، وإذا فاتت شرائط ازیں وجہ مے دہد کہ ایشان حامیان و حافظان ایشان هستند ۔ پس چون شرائط حمایت التعهد والتكـفـل والـحـمـايـة، فـزال الـحـق كـأن الـرعـايـا خـرجـت و ذمه داری و نگهبانی محفوظ نماند پس حق زائل شد گویا مردم رعیت دریں من تلك الولاية، بل الخراج مـا بـقـى خـراجًا الذي يوظف على ولایت نماندند بلکہ دریں صورت آں خراج نماند که بر مردم زمینداران مقرر الفلاحين، وصار كـالـجـزية التي تُضرب على رقاب أهل الذمة کرده میشود۔ و ہنچو آں جزیه شد که برگردن ہائے اہل ذمہ مقرر کردہ مے شود۔ المغلوبين۔ فالحاصل أنهم يأخذون خراجهم إن أصاب المطر | پس حاصل این است که او شان خراج خود از زمینداران می گیرند اگر بارش شود أرضَ الفلاح ن أو لم يُصبُ ، وهذا عدلُهـم فــانــظــر واعجب۔ یا نہ شود و این عدل ایشان است پس یہ میں و تعجب کن و كذالك لهم عادات أخرى لا يمكن شرحها، ولا يُوسَى جرحُها۔ و ہم چنیں ایشاں عادت ہائے دیگر نیز دارند که شرح آن ممکن نیست و نه زخم آنها قابل علاج تمر لياليهم بالخمر والزَّمُر، ونُهُرُهم فى النرد والقَمر ۔ و شب ہائے او شاں در خمر و مزمار زدن می رود و روز ہائے شاں در نرد و قمار می گذرد ۔ و