مکتوبات احمد (جلد پنجم)

مکتوبات احمد (جلد پنجم) — Page 484

رحیم کہ عادل و منصف است این چنیں تکلیف ما لا یطاق کہ دل را از صدق و کذب آں اثرے نیست چسان تجویز خواہد کرد کہ باوصف آنکہ دریں اعتقاد ہمہ ہنود متفق نیستند۔مؤرخین ایشاںمے گویند کہ ایں ہرسہ اشخاص ہمعصر بودند و با مردمان اختلاط مے داشتندمے خورد ندو مے نوشیدند و بول و براز میکر دند وبازنانِ خود مجامعت مے کردندو امور فواحش نیز از ایشاں سرزد شد چنانچہ ایں ہمہ بیان بر ناظر کتب ہنود مخفی نیست و تاویل پر ستانِ ایں قوم میگویند کہ ایں ہر سہ ملائک بودند چنانچہ سابق ذکریا فت و حکماء ایشاں میگو یند کہ ایں ہر سہ نام زمانہ است و زمانہ راسہ جزو تقسیم میکنندو صاحب ملل و نحل و مصنف و بُستان میگوید کہ قومے از ہنود ایں ہر سہ اشخاص راعبارت از خُصیتین و آلۂ تناسل داشتہ و باز در دلایل دیگر ان راخموش گردانیدہ۔آرے ۔۱؎ صفحہ اوّل سطر نہم۔میگویند کہ طعن بت پرستی خطا است اہل اسلام حقیقتِ عقائد مانمے فہمند۔پیکر یکے را ازیں ہر سہ مظہر الوہیت وجہ ہمت مے سازیم۔میگویم کہ ہر گا ہ مجسم شدن نسبت حق تعالیٰ باطل است پس ایں خیال از قبیل بنائِ فاسد بر فاسد شد۔صفحہ اوّل سطردہم۔میگویند کہ نصب العین داشتن است برائے این است کہ تادل را از پراگندگی باز داریم۔میگویم دل را دو حرکت است یکے سوئے خارج وآں مبدء شہوات جسمانی است و باعث پراگندگی دل و منجملہ شہوات آں یکے بت پرستی است۔دویم۔حرکت سوئے داخل و آں مبدئِ قرب و معرفت است و باعث اطمینان و آرام و تقسیم نفس بہ نفسِا مّارہ و نفسِلوّامہ و نفسِ مطمئنّہ تعمیر بریں بنیاد است و دل بر پراگندگی مخلوق نیست ورنہ مکلف عبادت نشدے۔میگویند کہ وجہ دیگر برائے بت پرستی آن ست کہ دل راکہ خواہش دیدار میکند تکمیل از رو میکنیم۔میگویم کہ خواہش دل وصال خدا است پس آں شوق بجز وصال خداکجا تسکین خواہد یافت ایں بدوں میماند کہ کسی محتاج آب است او ر ابآتش انداختن۔صفحہ۲ سطر ا و ۲۔میگویند کہ پایہ پایہ از مثال پرستی وا پر داختہ بد ریائے حقیقت مے رویم و ُبت ما وقت پرستش ہمچو عینک است بیش نیست یعنی چنانکہ عینک مدد گار چشم است ہمچنان بت ہا مدد گار دل اند و موجبِ سُرعت وصول دل بدرجہ معرفت ہستند۔