حیاتِ احمد (حیاتِ احمد۔ جلد اوّل) — Page 257
حیات احمد ۲۵۷ جلد اول حصہ دوم چنانچه در آیت مابعد تفصیل معنی مددگار یست که خود تعلیم میفرماید اهْدِنَا القِرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ - تو ہدایت کن ما را راه راست راه کسانیکه بدرجه معرفت رسانیدی آنها را کسانیکه برایشان خشم نمے گیری کسانیکه از تو دور نیستند۔باید دانست که در آیات ما قبل اِيَّاكَ نَعْبُدُ تعلیم معنی عبادت است و در آیات ما بعد إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ تعلیم معنی استعانت یعنی مدد خواستن است چنانچه بر ناظر بصیر مخفی نیست اکنون در ذیل این کلام ازالہ اوہام بت پرستان تحریر میشود که سابق ذکر کرده شد در صفحه اول سطر هفتم و هشتم این رساله میگویند که ایز دبیچوں بریں سہ پیکر مجسم شد و غبارے بر دامن وحدت او نه نشست - میگویم که یکے بودن او تعالی و محیط بودن او ہمہ موجودات را و غیر محدود بودن او از ازل تا ابد یکسان بودن او و بزرگ از همه بودن او و غیره صفات با که میدارد همه صفات او در دل ما از روز ازل نشسته است و آرام گاه جانها شده و قرارگاه دلها گردیده صفات او مرجع دلِ ما است و دل ما مانوس ت اوست و سه گفتن کفار و مجسم گفتن و صاحب زن و فرزند و مادر و پدر گفتن فقط بر زبانها کفار است و دل را از تسلیم آن بہرہ نیست۔پس زیادہ تر ازیں کدام غبار خواهد بود که آن امور در ذات حق گمان می کنند۔شہادت دل بر آن نیست و اگر مراد از غبار آن غبار است که از توده خاک حاصل میشود این امر دیگر است پوشیده نماند که تکلیف ایمان را شهادت دل ضروری است - زیر آنکه احتمال کذب از دامن اخبار دست بردار نیست و علامت کلام ربانی ہمیں است که بر صدق تعلیمات او دل شہادت دهد قیاس باید کرد که ازان که سخنے خواستن داورم را تکلیف شنیدن دادن از عدالت دور ترست پس خدائے کریم و رحیم که عادل و منصف است این چنیں تکلیف مالا يطاق که دل را از صدق و کذب آں اثرے نیست چسان تجویز خواهد کرد که باوصف آنکہ دریں اعتقاد ہمہ ہنود متفق نیستند - مؤرخین ایشان می گویند که این ہرسہ اشخاص ہمعصر بودند و با مردمان اختلاط مے